Sage over spookschip de Vliegende Hollander komt in opera tot leven voor kust van Makkum. ’Wagner zelf zou gezegd hebben: doe het hier!’

Makkum/Kornwerderzand – Opera Vliegende Hollander, over een vervloekte zeebonk op een spookschip die de liefde zoekt, meert volgend jaar af in Makkum. Donderdag, bij de officiële lancering, liet de kapitein zich al even zien. „Het wordt on-Nederlands groot.”

Door: Wieberen Elverdink
Voor: Leeuwarder Courant
Datum: 18 september 2026

Een ferme wind jaagt het water in onstuimige golven over het IJsselmeer. Eén bui is net gepasseerd, maar aan de horizon, voorbij de windmolens, doemen nieuwe onheilspellende wolkensluiers in loodgrijs en nachtblauw op. Drie snelle boten, vertrokken vanaf het Afsluitdijk Wadden Center, klieven door de baren, tot ze ter hoogte van Makkum plots inhouden. Daar, op een stenen dam, is een mysterieus mensfiguur waarneembaar. Woeste baard. Wollen jas met lange panden. Driesteekhoed. Een zeerover? De eenzame man, regelrecht weggelopen uit de zeventiende eeuw, kijkt omhoog, heft zijn handen ostentatief ten hemel en slaakt een wanhoopskreet: „Aaarrh!”

Vervloekt
Productiehuis Nootstroom gaf een klein gezelschap genodigden donderdag alvast een minuscuul voorproefje van wat duizenden bezoekers vanaf 1 september volgend jaar te wachten staat: opera Vliegende Hollander, pal voor de kust van Makkum.

De opera uit 1843, die Richard Wagner baseerde op de eeuwenoude sage over spookschip de Vliegende Hollander. Het verhaal van een door de duivel vervloekte kapitein, die gedoemd is voor altijd over de zeeën te dolen. Eens per zeven jaar brengt de voorzienigheid hem volgens de overlevering aan land. Alleen als het hem lukt daar de liefde te vinden, verbreekt de vloek en is hij vrij. Is schippersdochter Senta de vrouw die verlossing brengt? Of is haar hart al vergeven?

Wagner (1813-1883) liet zich voor Der fliegende Holländer inspireren door de zeereis die hij met zijn vrouw maakte nadat ze, door schuldeisers op de huid gezeten, van Riga (waar Wagner dirigent was) naar Londen en Parijs vluchtten. Tijdens die tocht werd hun schip geteisterd door noodweer; in plaats van acht dagen duurde de expeditie drie weken.

Naar de maan
De opera die uit die ellendige ervaring voortvloeide, ademt de rauwe elementen van natuur en weer. Toch waren de voorstellingen eigenlijk altijd voorbehouden aan de warmte en praal van het theater. „En begrijp me goed, ik hou van het theater”, zegt regisseur Paul Carr op het panoramadek van het Afsluitdijk Wadden Center, uitkijkend over het IJsselmeer, waar. intussen witte koppen op de golven staan. „Maar Wagner zelf zou gezegd hebben: doe het hier! Dit is de perfecte locatie!”

“Het zou me niet verbazen als Arnaud over een paar jaar een opera op de maan organiseert” – Paul Carr, regisseur opera ’Vliegende Hollander’

Voor Engelsman Carr is Vliegende Hollander (het lidwoordje ’de’ ontbreekt in de officiële titel) het derde project met artistiek leider en producent Arnaud
Oosterbaan van Nootstroom. In 2021 brachten ze Wadopera Peter Grimes, bij Peazens-Moddergat, vorig jaar volgde de opera Cavalleria Rusticana, in de loodsen van een transportbedrijf in Heeg.

Nootstroom gaat grote producties op bijzondere locaties dus niet uit de weg, maar toen Carr de afgelopen tijd tegenover bekenden uiteenzette over de plannen voor Vliegende Hollander op het water, kreeg hij weleens de vraag of hij helemaal gek geworden was. „Dan zei ik: no, Arnaud is crazy. Het zou me niet verbazen als hij over een paar jaar een opera op de maan organiseert.”

Kansen ruiken
Voorlopig hebben Oosterbaan en Carr en consorten voldoende uitdagingen aan deze kant van de dampkring. Want Vliegende Hollander wordt in de woorden van Oosterbaan „on-Nederlands groot”. Er staan eerst zeven voorstellingen van de blockbuster gepland, met de première op 1 september volgend jaar. Per avond is er plek voor 3500 bezoekers op een speciale tribune aan de boorden van het IJsselmeer. De opera is op en in het water zelf, met
een apart ponton voor het orkest.

Het plan voor Vliegende Hollander rijpte al ten tijde van Peter Grimes, vertelt Oosterbaan. Na ecologisch onderzoek kwamen twee potentieel geschikte locaties bovendrijven: Makkum en Workum. Het werd de eerste. De landtong met het strand is volgens hem precies goed. De komst van al die duizenden bezoekers – Oosterbaan verwacht dat ongeveer 30 procent van hen uit Friesland komt – brengt kansen met zich mee voor het dorp en de wijde omtrek, denkt de producent. „En sommigen ruiken die ook al.”

Windpark
Zo komt kunstmanifestatie Makkum Art, anders altijd rond Pinksteren, ten tijde van de opera met een speciaal programma, Wat aanspoelt in Makkum gedoopt. „Dit wilden we niet laten voorbijvaren”, stelt voorzitter Geert Jan Bijlstra. En vorige week, toen Nootstroom een bijeenkomst voor bewoners organiseerde, proefde Oosterbaan ook bereidheid om mee te denken. „Een boerenechtpaar bood speciaal een stuk land aan om op te parkeren. Een koor wilde wel langs de route naar de tribune optreden.”

Voor de energievoorziening gaat Nootstroom een samenwerking aan met Windpark Fryslân, dat bijna negentig turbines in het IJsselmeer heeft. En als het aan Oosterbaan ligt, komt niet alleen de elektriciteit uit de richting van het water. Hij hoopt ook een deel van de bezoekers per boot naar de speellocatie te krijgen.

Uit de nevel
Dan over de opera zelf: Oosterbaan en Carr tilden het eeuwenoude verhaal van de rusteloze zeeman en zijn schip vol demonen naar deze tijd. De schepen zijn modern, de windturbines op de achtergrond zijn niet uit het decor te retoucheren. De duivelse vloek heeft de onfortuinlijke zeezwalker tot in de eenentwintigste eeuw gebracht.

Alleen de Vliegende Hollander zelf is oud, die spookachtige driemaster. Voor de opera komt er geen tallship naar Makkum om dat vaartuig te verbeelden. In de ondiepe kom voor het strand zou zo’n reusachtig schip onherroepelijk vastlopen. Nee, de Vliegende Hollander verschijnt in Makkum als projectie op een flinterdun gordijn van waterdruppels. Zo doemt het letterlijk op uit de nevel en verdwijnt het even zo snel weer in het niets.

Tot er niets meer rest dan die geheimzinnige gestalte aan een grauwe horizon, van uitzichtloosheid schreeuwend over het water.

Info en tickets: vliegendehollander.nl